Meer dan 20 jaar geleden bouwden boerderijen Ourobouros, de Kollebloem en de Zonnekouter onder de naam de Vroente een samenwerking uit voor het biodynamisch telen en verkopen van groenten en fruit. In 2016 startte De Vroente samen met vier andere bedrijven uit het Gentse de Lousbergmarkt op. Een sterk staaltje samenwerking.
Ourobouros, de Zonnekouter en de Kollebloem zijn coöperatieve korteketenboerderijen uit de omgeving rond Gent. Vorig jaar mocht de Vroente, de coöperatie waarin ze elk een derde van de aandelen bezitten, 20 kaarsjes uitblazen. Een mooie prestatie, want niet veel samenwerkingen zijn zo'n lang en gelukkig leven beschoren. Het geheim zit hem duidelijk in het doorbreken van taboes en praten over wat beter kan.
Drie handen op een buik
Karel Houdmont richtte Ourobouros 20 jaar geleden op. Als jonge starter met een beperkte teeltoppervlakte en afzetmarkt zocht hij steun bij collega's. "Die dacht ik te kunnen vinden bij de toenmalige Zuid-Oost-Vlaamse Boerengroep, maar enkele leden raadden me dat af wegens interne strubbelingen. Het collectief viel inderdaad uit elkaar en een tijdje later kreeg ik de vraag van lokale boerderijen de Zonnekouter en de Kollebloem of ik me bij hun samenwerking wou voegen." Dat bleek een goede keuze, want zoveel jaar later staat coöperatie de Vroente sterker dan ooit en kwam er met de Lousbergmarkt zelfs een hoevewinkel in de stad bij.
"Door problemen te benoemen komen we er sterker uit."
Problemen durven benoemen
"Binnen De Vroente maken we afspraken over teeltplan, prijzen en verkoop. Die manier van werken stelt ons in staat om efficiënter te werken en elkaars teelten aan te bieden in onze hoevewinkel en pakketten. Zo hoeven we bijvoorbeeld niet allemaal radijzen te telen", vertelt Karel.
Drie coöperatieve bedrijven die de krachten bundelen in een gezamenlijke coöperatie, dat vraagt heel wat organisatie en vooral communicatie. "Heel wat samenwerkingen in de regio zijn afgesprongen, omdat de doelen van de landbouwers niet dezelfde waren en er niet voldoende gepraat werd over bijvoorbeeld kwaliteit of prijs. Die valkuilen proberen we te vermijden. We werken niet alleen met elkaar samen om economische redenen, maar ook omdat we elkaar respecteren en ondersteunen met kennis, raad en daad. Doe je dat niet, dan nemen frustraties snel de bovenhand." Toch was het ook voor de Vroente niet altijd rozengeur en maneschijn. Zo gaven de generatiewissels op verschillende bedrijven interne spanningen die ook doorsijpelden naar de Vroente. "Maar door telkens de problemen te benoemen, zijn we daar sterker uitgekomen."
Droom wordt werkelijkheid
Walter, de oprichter van boerderij de Zonnekouter, had al jaren de droom om ooit met de Vroente een hoevewinkel in de stad te beginnen. Enkele maanden nadat hij in 2016 overleed, deed die kans zich plots voor. "Kaasmakerij het Hinkelspel verhuisde naar een ruimere locatie en zocht een huurder voor hun pand in het centrum van Gent. We hebben toen enorm snel geschakeld en op enkele maanden tijd een hoevewinkel in elkaar gebokst", vertelt Karel. De Vroente stelde een team samen dat de winkel zou uitbaten, ze zochten andere bedrijven die mee een deeltje van het pand wilden huren, zorgden voor de inrichting, ... Voor subsidieaanvragen was er geen tijd, dus werden er eigen middelen aangesproken om de opstart te financieren. In 2016 opende de Lousbergmarkt de deuren met daarin vijf aparte winkels: de Vroente, kaasmakerij het Hinkelspel, bakkerij Copain, lunchbar de Bergen en slagerij de Heerlijkheid.
Prijs en aanbod afstemmen
Intussen is de Lousbergmarkt uitgegroeid tot een goed draaiende overdekte markt die hoeveproducten naar de stad brengt. Pieter Lantsoght, sinds 2020 in dienst bij de Vroente, is verantwoordelijke voor hun winkel in Gent. "Deze winkel was een logisch gevolg van de jarenlange samenwerking binnen de Vroente. Intussen zorgt hij voor een belangrijk deel van de afzet van de boerderijen", weet hij. "In het najaar komen de drie boerderijen samen en leggen ze de teeltplannen vast. Daarbij houden ze ook rekening met de feedback van de Lousbergmarkt, bijvoorbeeld welke producten wel of minder goed verkopen. Ze maken prijsafspraken, waar we als winkel dan nog eens de marge bovenop tellen die nodig is om de werking te bekostigen." De Lousbergmarkt kent intussen een stabiele groei en daar profiteren de winkeluitbaters van de Vroente mee van. 20% van de winst gaat immers naar hen en wordt verdeeld op basis van het aantal gepresteerde uren in de winkel.
"Dankzij onze app kunnen we bestellingen voor de drie boerderijen makkelijk coördineren."
Met dank aan de app
De goedkoopste winkel van Gent is de Lousbergmarkt niet, daar is Pieter zich van bewust. "Maar onze bereikbaarheid in het centrum en vooral het brede aanbod van biologische, biodynamische of duurzame voeding is voor veel mensen een grote meerwaarde." Het aanbod bestaat uit producten van de eigen boerderijen, maar wordt waar nodig aangevuld met geïmporteerde producten via Food Hub. "Via een kleursysteem geven we klanten inzicht in wat ze kopen. Groen betekent dat een product van de Vroente komt, oranje van andere Belgische boerderijen en rood uit het buitenland", zegt Pieter. De boerderijen van de Vroente leveren drie keer per week aan elkaar en de winkel. "Elke boer rijdt één keer per week langs de drie boerderijen en de Lousbergmarkt, zo is het werk mooi verdeeld", legt Pieter uit. Om al die bestellingen in goede banen te leiden, hebben de boerderijen een speciale app laten ontwikkelen, waar ze heel makkelijk pakbonnen, leveringen, facturatie, ... kunnen bijhouden. "Zo vermijden we dat we elkaar constant moeten bellen om af te stemmen."
Elk zijn eigen winkel
Naast de coöperatieve werking van elke afzonderlijke boerderij en de samenwerking binnen de Vroente, wordt er binnen de Lousbergmarkt ook nog eens samengewerkt met andere bedrijven. Geen evidentie om al die violen gelijk te stemmen, maar het lukt wonderwel. "Elke van de 5 winkels in de Lousbergmarkt huurt zijn eigen stukje van de eigenaar Het Hinkelspel, die er zelf ook een winkel uitbaat", vertelt Pieter. "Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen winkel, maar er is uiteraard wel overleg. Zo bepaalt een huiselijk reglement wat de voorwaarden zijn mocht er een winkel stoppen en een nieuwe willen toetreden. We hebben ook de afspraak dat we maximaal elkaars aanbod gebruiken in onze winkels, bijvoorbeeld als ingrediënt voor bereidingen. Bij overlap gaan we altijd eerst checken of dit oké is voor de winkel die hierin het grootste aanbod heeft." Klanten rekenen dus bij elke winkel op de Lousbergmarkt apart af. "Dat zorgde in het begin soms voor verwarring, maar intussen is het concept wel duidelijk", weet Pieter.
Bekijk het geheel
Coöperaties die op verschillende niveaus de handen in elkaar slaan? Het beleid is niet altijd voorzien op zulke vormen van samenwerking. Karel merkt het helaas ook als landbouwer: "Doordat we veel producten van elkaar kopen, flirten we met de wettelijke normen van een korteketenbedrijf. Dat maakt dat we snel uit de boot vallen voor subsidies. De overheid bestraft zo indirect kleine bedrijven die samenwerkingen met elkaar aangaan. Dat moet veranderen", vindt Karel.
"Door ons als één geheel te bekijken zouden er heel wat drempels verdwijnen."
Deze tekst verscheen eerder in de brochure 'De kracht van samenwerking in eerlijke voedselketens' (ILVO, LLAEBIO, BioForum, CCBT, Voedsel Anders, Steunpunt Korte Keten, 2024). Tekst: Pennenvrucht. Fotografie: Tini Cleemput (De Vroente, Lousbergmarkt), Kjell Gryspeert (Ourobouros).